El Hema in Nedernamenland
Het recente succes van de tentoonstelling El Hema, een initiatief van de culturele instelling Mediamatic over hedendaagse Arabisch-Nederlandse kunst, design en cultuur, roept vragen op die wellicht wat verder voeren dan halal rookworsten, Arabische chocoladeletters en Jip en Janneke met Palestinasjaals.
De Hema in een Arabisch jasje? Een interessante keuze...
De voortschrijdende internationalisering binnen Europa wordt op deze wijze manifest. Maar wat betekent deze internationalisering eigenlijk voor de omgang met gegevens?
Toen een trotse Turkse vader enige jaren geleden de pers zocht naar aanleiding van een foute gemeentelijke registratie van de voornaam van zijn dochter, was dit een van de eerste gedocumenteerde ‘datakwaliteits-bijwerkingen’Â van voornoemde internationalisatie:
De vader in kwestie wilde zijn dochter de mooie naam Malıkka (let u op de i zonder puntjes, die in het Turks als een soort stomme e wordt uitgesproken) geven. De ambtenaar van de burgerlijke stand had weliswaar beschikking over de tekenset waarin deze specifieke letter te vinden was, maar hij of zij vond het kennelijk lastig of moeilijk om de letter op te zoeken en via het toetsenbord in te voeren. De ambtenaar schreef de dochter vervolgens in als Melissa. Voorwaar, een creatief compromis, maar de vader was ‘not amused’Â.
Het is uiteindelijk goed gekomen met de registratie van Malıkka, maar dit incident illustreert een van de grote problemen bij het vastleggen, uitwisselen en representeren van namen van buitenlandse afkomst.
毛澤æ± of Mao Zedong?
In andere landen worden andere tekens (denk bijvoorbeeld aan Sloveense of Poolse diakrieten: DuÅ¡an RuparÄÂiÄÂ, Karol Józef WojtyÅ‚a) en andere tekensets (Arabisch, Chinees, Hebreeuws, etc.) gebruikt. Deze niet-Nederlandse namen moeten op de een of andere manier worden omgezet om vastgelegd te kunnen worden in databestanden. Hiervoor gebruiken we in nagenoeg alle gevallen transliteratie (het letter voor letter weergeven van een teken vanuit het ene schrift in het andere) of de fonetische transcriptie (het omzetten van klanken in schrifttekens). Dit leidt echter vaak tot misverstanden.
Vooral de fonetische transcriptie is vaak een bron van verwarring. Hoe heette de voormalige Chinese leider, bij de meesten bekend als de Grote Roerganger? Mao Tse Tung? Mao Zedong? Mao-Tse-Tung?
Ondanks het feit dat er internationale standaarden zijn voor de transliteratie van namen, gebruikt degene die de naam moet opschrijven toch altijd zijn eigen fonetisch en soms historisch referentiekader.
Om deze namen eenduidig te kunnen vastleggen, uitwisselen en representeren, moet het transliteratieproces dus geautomatiseerd worden.
Structuur van namen
Een ander probleem is de structuur van namen. Voor ons Nederlanders is de normale structuur van namen de voornaam (of meerdere voornamen) gevolgd door de achternaam. Voor onze zuiderburen zijn de componenten hetzelfde, maar is de volgorde omgekeerd (Vandewalle Luc). Het principe van voornaam en achternaam is echter niet universeel. In de Verenigde Staten, bijvoorbeeld, kennen we de zogenaamde "middle name". In welk veld slaan wij Fitzgerald op bij de aanmelding van Martin Fitzgerald Walker?
In andere landen, zoals in Rusland, is het verplicht om patroniemen (een naam afgeleid van de naam van de vader) te gebruiken. Zo zal de zoon van Ivan het patroniem Ivanovitsj krijgen, en zal zijn dochter Ivanovna heten. Het patroniem zal altijd tussen de voornaam en de achternaam staan.
In IJsland dient het patroniem echter weer als achternaam (Nils Thorgeirson, Anna Olavsdottir).
Het omgekeerde gebruik, namelijk het noemen van een ouder naar een kind, is wijdverbreid in de Arabische wereld. Hier wordt de frase ‘vader van’ of ‘moeder van’ aan de naam van de bewuste ouder toegevoegd (Abu Ishaq – 'vader van Ishaq').
Allemaal en Hollandse naam?
Een naam is dus een complex geheel waarbij herkomst en omzetting, de verschillende componenten en de onderlinge volgorde een grote rol spelen. Het is daarom noodzakelijk bij het modelleren van de informatiearchitectuur voor het vastleggen en uitwisselen van namen hierop te anticiperen en de conversie van namen uit andere tekensets te automatiseren.
Of moeten alle buitenlandse namen eenvoudigweg een goed Nederlands equivalent krijgen? Op deze manier heten de dames en heren Haddad, Hernández, Le Fèvre, Smith, Ferreiro, Schmidt, Kutznetsov en Kovács straks gewoon allemaal Smid. Of is het Smit?
